Vrijetijdseconomie

Centrale verbinder en aanjager binnen vrijetijdssector in Zeeland

Impuls fungeerde in 2020 als dé centrale verbinder en aanjager binnen de vrijetijdseconomie in Zeeland. Impuls stimuleert bedrijven en jaagt innovaties aan, in nauwe samenwerking met partners binnen de Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA) en Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ), gemeenten en Provincie Zeeland. In 2020 heeft corona grote impact gehad op de toeristische sector in Zeeland. De gevolgen hiervan zijn groot, zowel op individueel bedrijfsniveau en als toeristische sector geheel. Het effect er van verschilt per (sub)branche: de verblijfs-sector had een behoorlijk jaar vanwege de vele (extra) binnenlandse gasten, maar groepsaccommodaties en dagattracties zijn zwaar getroffen. Overall staat het investeringsvermogen van bedrijven onder druk. De inzet van Impuls is daarom in 2020 tijdelijk meer gericht geweest op inspelen op de actuele behoefte van ondernemers aan informatie en ondersteuning op het gebied van corona. Samen met TOZ en HZ Kenniscentrum Kusttoerisme is Impuls in staat geweest om haar centrale rol op het thema vrijetijdseconomie in te vullen, door afstemming binnen en buiten Zeeland en lobby richting Rijk, en daarmee van betekenis te zijn voor de ondernemers in de sector. Ook is vanuit het cluster vrijetijdseconomie zomer 2020 een investeringsprogramma voor planontwikkeling gelanceerd, zodat ondernemers door kunnen met plannen en realisatie daarvan. Dit bleek een schot in de roos, met meer dan 40 aanmeldingen van ondernemers met innovatieve plannen. Met haar lopende programma’s bood Impuls Zeeuwse toeristische ondernemers daarnaast een samenhangend programma aan ondersteuning: van inspiratie tot maatwerkadvies, en financieringsmogelijkheden via het Fonds Verblijfsrecreatie. Hiermee leverde Impuls een belangrijke bijdrage aan het toekomstgericht ondernemen. Het cluster vrijetijdseconomie blijft in staat goede nieuwe projecten te ontwikkelen en hierbij (Europese) financiering te organiseren. Daarin acteert Impuls als coördinerende partij, vaak als penvoerder namens bedrijfsleven. Gezien het belang van de vrijetijdseconomie voor Zeeland, met bijdrage aan werkgelegenheid, voorzieningenniveau en vestigingsklimaat, blijft Impuls samen met partners werken aan de transitie van de sector. Met als doel om de concurrentiepositie als toeristische bestemming te versterken en het ondernemersklimaat vitaal te houden. Door corona is deze transitie nog actueler geworden. Hieronder volgt een overzicht van de uitgevoerde projecten en programma’s van Impuls in 2020. Een deel van de activiteiten loopt door in 2021 en daarna.

Aanjaagprogramma innovatie vrijetijdssector

Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ), Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA), ondernemers, provincie Zeeland Rol Impuls: ontwikkelaar, verbinder en uitvoerder van het programma Omvang: € 75.000,- (excl. uren uitvoering, excl. vouchers

Innoveren en doorontwikkelen

Het aanjaagprogramma is samengesteld voor ondernemers in de vrijetijdssector voor het innoveren en doorontwikkelen van hun bedrijf. Het programma bestaat uit drie onderdelen: inspireren (collectieve bijeenkomsten), ondersteunen (vouchers en maatwerk advies) en financieren (fonds verblijfsrecreatie).

Resultaten 2020

Er zijn 12 webinars georganiseerd over uiteenlopende thema’s die relevant en actueel zijn voor de vrijetijdssector, zoals energietransitie, circulariteit, dynamic pricing en de toekomst van de waterrecreatie in Zeeland. Deze webinars zijn voor en door ondernemers in de toeristische sector opgezet, en in totaal ruim 1200 keer bekeken. Daarnaast zijn verschillende innovatievouchers verstrekt aan verblijfsrecreatie- en horeca ondernemers en hebben drie ondernemers een maatwerkadvies doorlopen om eerste stappen te zetten richting een toekomstbestendig bedrijfsplan. Aan 9 ondernemers is een planvormingsvoucher toegekend. En ten slotte is vanuit het Fonds Verblijfsrecreatie is een eerste lening versterkt.

Rol Impuls

Gezamenlijk met Toeristisch Ondernemend Zeeland is het aanjaagprogramma voorbereid en uitgevoerd waarbij Impuls een coördinerende en verbindende rol heeft. Impuls heeft gezorgd voor aansprekende voorbeelden, middels ondernemers en experts te verbinden aan het programma om als spreker op te treden tijdens de webinars. Impuls geeft uitvoering aan de verschillende voucherprogramma’s en verbindt externe adviseurs aan ondernemers en schakelt met gemeenten en overige stakeholders.


Innovatievouchers verblijfsrecreatie

Looptijd: 2020-2022 (gemeente Schouwen-Duiveland), 2019-2020 (gemeente Veere), 2020-2021 (gemeente Tholen), 2018-2020 (gemeente Noord-Beveland) Betrokken partijen: ondernemers in de toeristische sector (verblijfsrecreatie), gemeenten Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Tholen en Veere, HISWA-RECRON en Provincie Zeeland Rol Impuls: verbinder, ontwikkelaar en uitvoerder Omvang: € 305.000,- waarvan € 195.000,- (gemeente Schouwen-Duiveland), €75.000,- (gemeente Veere), € 20.000,- (gemeente Tholen) € 15.000,- (gemeente Noord-Beveland). Exclusief investeringen ondernemers, excl. ureninzet Impuls.

Advies van een extern expert

Ondernemers in de toeristische sector (vnl. de verblijfsrecreatie) in de gemeenten Noord-Beveland, Tholen, Schouwen-Duiveland en Veere die willen innoveren, kunnen met een innovatievoucher externe expertise inhuren. Hiermee kan advies worden ingewonnen over nieuwe, innovatieve stappen voor hun bedrijf. Het doel is om kwaliteitsverbetering van de (verblijfs)recreatie te stimuleren en ondernemers te ondersteunen bij het zetten van deze stappen. Naast de innovatievouchers, bestaat ook de mogelijkheid om een expertteam in te schakelen. Hierbij wordt een team van specialisten gelijktijdig ingezet tijdens een integrale expertbijeenkomst op het bedrijf. Daarbij komt een integraal advies tot stand, met als resultaat een samenhangend kwaliteitsplan. Binnen de gemeente Schouwen-Duiveland zijn vouchers beschikbaar voor ondernemers uit meerdere subsectoren, zoals watersport, dagattracties, horeca. In de overige gemeenten (Noord-Beveland, Tholen, en Veere) waren in 2020 alleen vouchers beschikbaar voor ondernemers uit de verblijfsrecreatie.

Planvormingsvouchers toeristische sector

Looptijd: 2020-2023 Betrokken partijen: ondernemers uit vrijetijdssector (dagattracties, watersport, horeca, verblijf), gemeenten, provincie Rol Impuls: ontwikkelaar en uitvoerder Omvang: € 425.000,-

Investeringsprogramma voor planvorming

Door corona staat de toeristische sector voor grote uitdagingen, een deel van de investeringsruimte van ondernemers is verdwenen. Om die groep te ondersteunen en te zorgen dat planontwikkelingen (en daarna realisatie daarvan) niet stil komen te liggen, lanceerde Impuls een investeringsprogramma voor planvorming middels vouchers. Juist nu is het belangrijk om te blijven vernieuwen en investeren zodat de toeristische bestemming Zeeland toekomstgericht kan blijven ontwikkelen. De energietransitie, klimaatadaptatie maar ook businesscase ontwikkeling conform de uitgangspunten van de Kustvisie, vergen vernieuwende concepten en investeringen van bedrijven. Veelal betreffen dit complexe plannen waarin verschillende elementen nodig zijn om te komen tot een integraal plan. De voucher biedt hierin ondersteuning, voor inhuur van externe expertise voor planvorming, gekoppeld aan begeleiding en de regiefunctie van Impuls als schakel tussen experts, overheden en ondernemers. Realisatie van de ontwikkelde plannen valt buiten de voucherregeling en zal via reguliere financieringskanalen worden verkregen, met voor bedrijven uit de verblijfsrecreatie ook de mogelijkheid om gebruik te maken van het Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland. Door de vouchers worden ondernemers in de sector gestimuleerd om nu door te gaan met planvorming zodat investeringen de komende jaren gecontinueerd kunnen worden. Deze voucher vormt samen met de overige activiteiten binnen het Aanjaagprogramma en overige ondersteuning vanuit Impuls een volledig programma ter stimulering van bedrijven in de sector, waarmee de komende jaren kan worden gewerkt aan het toekomstgericht ontwikkelen van bedrijven én het toeristisch product Zeeland.

Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland

Looptijd: 2019-2035 (of 2022/project Regio Deal) Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Ministerie van EZK, RECRON, Rabobank, ABN AMRO Rol Impuls: aanjager, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: € 6.000.000,-

Kwaliteitsverbetering door kapitaalinjectie

Het Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland biedt een kapitaalinjectie voor ondernemers in de verblijfsrecreatie, met als doel te komen tot kwaliteitsverbetering van (verouderde) bedrijven. Met een bijdrage vanuit dit fonds kunnen bedrijven in de verblijfsrecreatie financieel worden ondersteund bij kwaliteitsverbetering en innovatie, conform de richtlijnen van de Zeeuwse Kustvisie.

PROFIT

Looptijd: 2016-2020 Betrokken partijen: INTERREG 2 Zeeën, Provincie Zeeland, gemeenten Goes, Veere en Schouwen-Duiveland, ondernemers Rol Impuls: verbinder, ontwikkelaar en uitvoerder Omvang: € 221.415,-

Stimuleren van innovatie bij het mkb in de toeristische en vrijetijdssector

PROFIT (PROfessional Framework for Innovation in Tourism) is een Interreg-project, gericht op het stimuleren van innovatie bij het mkb in de toeristische sector en de vrijetijdssector. Dit gebeurt enerzijds via het vergroten van klantkennis, door analyse en door het ontsluiten van big data. Anderzijds via het aanbieden van innovatie-tools zoals masterclasses, inspiratietrips en trainingen. Behalve Zeeland doen ook de Vlaamse kust, de Franse regio Pas-de-Calais en de Engelse kustregio’s Kent en Essex mee aan dit project.

Circulaire Beleving

Looptijd: 2018-2020 Betrokken partijen: ondernemers uit verblijfsrecreatie, Impuls, HISWA-RECRON, Kenniscentrum Kusttoerisme, Provincie Zeeland Rol Impuls: penvoerder, verbinder, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: €586.000,- waarvan €339.000,- vanuit Provincie Zeeland

Duurzame, circulaire (ver)bouw van verblijfsacccommodaties

Het project Circulaire Beleving richt zich op 20 ondernemers in de verblijfsrecreatie die binnen hun bedrijf stappen willen zetten op het gebied van circulair bouwen. Met een voucher ontvangen zij een financiële bijdrage om plannen te ontwikkelen voor duurzame, circulaire (ver)bouw van verblijfsaccommodaties. De bedrijven investeren zelf ook in de realisatie van deze plannen. Met het project Circulaire Beleving wil Impuls ondernemers in de sector die willen investeren in circulair (ver)bouwen, stimuleren en adviseren. Naast de financiële bijdrage, is daarom onafhankelijk advies beschikbaar. De verworven kennis en ervaring binnen de sector wordt gedeeld, zodat anderen hiermee ook aan de slag kunnen. Er worden meerdere inspiratiebijeenkomsten en excursies voor ondernemers georganiseerd en ook via een website worden kennis en informatie gedeeld.

Toeristische mobiliteit

Looptijd: 2017-2021 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Kenniscentrum Kusttoerisme, voormalig routebureau VVV Zeeland, Impuls Zeeland en ondernemers (vanuit initiatieven) Rol Impuls: verbinden en ondersteunen van ondernemersinitiatieven en deelname aan de kerngroep toeristische mobiliteit voor afstemming van initiatieven.

Afstemmen initiatieven op toeristisch vervoer

Impuls neemt deel in de Provinciale kerngroep Toeristische Mobiliteit. Binnen deze kerngroep wordt samen met de Toeristische Uitvoeringsalliantie partners, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme en Routebureau Zeeland allerlei initiatieven op het gebied van toeristisch vervoer op elkaar afgestemd.

Detailhandel & Cross-overs winkelgebieden

Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Z4 gemeenten (Goes, Middelburg, Terneuzen, Vlissingen), Hulst en Provincie Zeeland Rol Impuls: verbinden, aanjagen

Toekomstbestendig maken winkelgebieden

Samen met de Zeeuwse gemeenten wordt gekeken hoe winkelgebieden toekomstbestendig kunnen worden gemaakt. Vanaf 2018 zijn verschillende informatiebijeenkomsten gehouden voor ondernemers, waarbij kennis overgedragen werd en een vertegenwoordigend netwerk van en voor de sector gerealiseerd werd. In 2019 is een prestatieonderzoek detailhandel uitgevoerd. In 2020 is gewerkt aan verdere afstemming en samenwerking tussen de gemeenten, waarbij Impuls participeert om gezamenlijk te zoeken naar een (her)nieuwde rol van winkelgebieden, ook in relatie tot toeristische (dag) bezoekers en beleving.

Resultaten 2020

In het kader van samenwerken en ervaringen uitwisselen heeft regulier overleg plaatsgevonden tussen de Z4, gemeente Hulst, Provincie Zeeland en Impuls.

Op basis van de uitkomsten van het in 2019 gehouden prestatieonderzoek is gezamenlijk verder gewerkt aan definiëren van kansen voor de Zeeuwse Detailhandel en vrijetijdssector op zowel regionale als lokaal niveau. Er is gekeken naar mogelijke koppelingen met kansen voortkomend uit het onderzoek naar kansen voor stedelijk toerisme, uitgevoerd door HZ Kenniscentrum Kusttoerisme als onderdeel van het TUA programma 2020.

Rol Impuls

Meedenkende en verbindende rol tussen ondernemers, gemeenten en provincie.

FACET

Looptijd: 2019-2023 Betrokken partijen: HZ University of Applied Science, Westtour, Camping en Villapark De Paardekreek, University of Greenwich, Blue Cluster, Norfolk County Council, Adème Rol Impuls: penvoerder, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: € 3.809.351,50

Stimuleren circulair ondernemen toeristische ondernemers

Toerisme speelt een belangrijke rol in de regionale economie van de 2 zeeën regio. Naast inkomsten brengt toerisme ook massa gebruik van grondstoffen met zich mee wat zorgt voor meer afval en afvalverwerking. Alhoewel de vraag naar duurzaam toerisme toeneemt en sommige ondernemers op zoek gaan naar circulaire oplossingen, zien we vooral nog een lineaire benadering bij ondernemers. Dit komt deels doordat hen de kennis ontbreekt hoe ze naar een circulair bedrijfsmodel moeten. Doel van FACET is om mkb-ondernemers in de toeristische- en vrijetijdssector, in de 2 zeeën regio, te stimuleren van een lineaire naar een circulaire bedrijfsvoering te gaan. Op het gebied van de thema’s afval, energie, duurzame verpakking, circulaire accommodatie, water en gezamenlijke inkoop worden pilotprojecten uitgevoerd. Binnen Zeeland zijn 20 vouchers beschikbaar om ondernemers te begeleiden.

Resultaten 2020

Er zijn 10 pilots van toeristische ondernemers verspreid over heel Zeeland van start gegaan. In Zeeland zijn 6 cirular value chain meetings georganiseerd voor watersportondernemers, campings, restaurants, hotels en strandpaviljoens. Doel van deze meetings was een introductie op circulaire economie, het in beeld brengen van de huidige waardeketen van de ondernemers en om te kijken waar veranderingen op het gebied van circulair mogelijk zijn. Tijdens deze meetings zijn 18 ondernemers gesproken, 4 ketenpartijen en 1 sectoral agency. Door verschuivingen van projectpartners binnen het partnerschap is door penvoerder Impuls veel tijd besteed aan herformulering en wijziging van het projectplan, begroting en planning.

Stay Active and Independant for Longer (SAIL)

Looptijd: 2017-2020 Betrokken partijen: INTERREG 2 Zeeën, HZ University of Applied Sciences, GGD Zeeland, Sport Zeeland, gemeenten Sluis en Veere, Provincie Zeeland, ondernemers (vanuit de sectoren gezondheid, zorg & welzijn, sport & bewegen, voeding en toerisme) en inwoners en toeristen binnen de gemeenten Sluis en Veere Rol Impuls: ontwikkelaar, aanjager, uitvoerder Omvang: € 185.083,-

Oplossingen door combineren toerisme en gezondheid

Via het project SAIL worden oplossingen gezocht in het combineren van de sectoren toerisme en gezondheid. Impuls helpt ondernemers bij het toepassen van de opgedane kennis en expertise, om te komen tot concrete producten en diensten. In Zeeland worden vier pilots uitgevoerd, waarvan drie onder leiding van Impuls in samenwerking met GGD Zeeland en HZ University of Applied Sciences. In deze pilots staat (onder meer) de doorontwikkeling van de ‘badstatus-plaatsen’ Domburg en Cadzand-Bad centraal. Binnen SAIL wordt samengewerkt met partners uit België, Frankrijk, Engeland en Nederland. De Nederlandse partners zijn HZ (lead partner), GGD Zeeland, Sport Zeeland en Impuls.

Resultaten 2020

In Cadzand-Bad is in januari 2020 een training ‘Gezond Natuur Wandelen’ georganiseerd in samenwerking met Sport Zeeland en IVN. In Domburg is samen met ondernemers gewerkt aan een Lifestyle Magazine, dit wordt voorjaar 2021 opgeleverd. De opgedane ervaringen uit de pilots in Zeeland zijn gedeeld en geëvalueerd met de projectpartners. In oktober 2020 zijn de resultaten van het hele SAIL project gepresenteerd tijdens de (digitale) eindconferentie.

Toeristische uitvoeringsalliantie (TUA)

Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Kenniscentrum kusttoerisme, VVV (tot 1 jan 2021) en Zeeuwse overheden Rol Impuls: samenwerkingspartner binnen de toeristische uitvoeringsalliantie Omvang: € 191.150,-

Strategisch uitvoeringsprogramma

Impuls werkt sinds 2014 samen met Kenniscentrum Kusttoerisme en VVV Zeeland samen binnen de netwerkorganisatie Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA). Jaarlijks stelt TUA een strategisch uitvoeringsprogramma vast, in overleg met de toeristische sector en de Zeeuwse overheden.

Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ)

Looptijd: 2020 Betrokken partijen: HISWA RECRON, Koninklijke Horeca Nederland, VeKaBo, Stichting Dagattracties Zeeland Rol Impuls: programmamanagement, adviseur Omvang: € 232.900,- waarvan € 152.650,- Provincie Zeeland

Eén standpunt namens de vrijetijdssector

Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ) is hét aanspreekpunt van ondernemers in de toeristische sector voor de Provincie Zeeland en andere overheden. Namens de betrokken partijen formuleert TOZ gezamenlijke strategieën en standpunten op diverse onderwerpen. TOZ heeft een centrale rol namens toeristisch bedrijfsleven bij de totstandkoming van beleid, bijvoorbeeld op het gebied van de Omgevingsvisie, Veerse Meer visie, de energietransitie/RES, promotie, arbeidsmarkt, etc.

Ontwikkelde projecten

In 2020 heeft Impuls samen met ondernemers verkend welke mogelijkheden er zijn voor pilots op het gebied van verduurzaming. Hieruit zijn twee projecten ontwikkeld op het gebied van duurzame energie/energietransitie (Z GRID en Pilots duurzaam watergebruik verblijfsrecreatie Zeeland). Deze projecten zijn door Impuls ontwikkeld (consortium vorming, projectplan incl. financiering, subsidieaanvraag) en ingediend in respectievelijk OP Zuid en ZiS Demonstratie subsidieprogramma’s. Vanwege bereiken subsidieplafond is het Z-Grid project niet gehonoreerd, dit project wordt voorjaar 2021 doorontwikkeld en ingediend in het REACT EU subsidieprogramma.

Pilots energietransitie/duurzaam watergebruik verblijfsrecreatie Zeeland

Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Strandcamping Groede, Camping en Villapark De Paardekreek, Camping Weltevreden, Olmenveld vakanties, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme Rol Impuls: verbinden, verkennen, ontwikkelen Omvang: € 563.027,-

Circulair (her)gebruik van water

Het toenemend aantal gasten in Zeeland leidt tot druk op de watervoorziening en het gebruik ervan. Vanuit ondernemers in de sector is er behoefte aan oplossingen voor circulair (her)gebruik van water. Binnen het project zullen een viertal pilots uitgevoerd gaan worden gericht op het duurzaam (her)gebruik van water binnen de recreatiesector in Zeeland. Tevens wordt hierbij gekeken naar de gastbeleving en een duurzaam verdienmodel.

Resultaten 2020

Impuls heeft op basis van gesprekken met ondernemers over uitdagingen op het gebied van water, een verkenning gestart naar mogelijke samenwerking. Dit heeft geresulteerd in een consortium van 4 Zeeuwse toeristische bedrijven die gezamenlijk rondom water-vraagstukken een meerjarig project hebben ontwikkeld. HZ Kenniscentrum Kusttoerisme is tevens partner.

Rol Impuls

Impuls heeft het consortium gevormd en het projectplan ontwikkeld en ingediend in de Zeeland in Stroomversnelling subsidieregeling (januari 2021) namens het Kennis- & Innovatienetwerk TUA-TOZ.

Z-GRID/Duurzame energie recreatiesector

Looptijd: 2020 Betrokken partijen: drie recreatiebedrijven (Camping Oranjezon uit Zeeland, Camping Pukkemuk uit Brabant en Camping de Bron/Huttopia uit Limburg, HZ University of Applied Sciences, HISWA-RECRON, Avans Hogeschool, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme Rol Impuls: verkennen, verbinden, ontwikkelen Omvang: € 4,7 miljoen

Energiebesparende maatregelen recreatiesector

Drie recreatiebedrijven uit de drie provincies Zeeland, Brabant en Limburg voeren pilots uit op het gebied van energiebesparende maatregelen op hun bedrijf. Het gaat hierbij om innovatieve, technische toepassingen/technieken die begeleid en gemonitord worden door de kennisinstellingen. De resultaten vanuit de pilots worden gedeeld binnen de vrijetijdsector om zo ook andere ondernemers te inspireren en stimuleren aan de slag te gaan met verduurzaming van hun bedrijf. Hiervoor is ook een voucherregeling opgenomen in het programma.

Resultaten 2020

In 2020 is het projectconsortium is gevormd. Het projectplan is ontwikkeld en de subsidieaanvraag is voorbereid en ingediend in het OP Zuid subsidieprogramma.

Rol Impuls

Impuls is penvoerder van dit project en was verantwoordelijk voor het opstellen, coördineren en indienen van het projectplan en de organisatie van bijeenkomsten, aansturen van projectpartners en het bewaken van de planning.

Toeristisch ecosysteem

Binnen het toeristisch ecosysteem in Zeeland hebben flinke verschuivingen plaats gevonden, enerzijds door het wegvallen van VVV Zeeland en voorbereiding van een nieuwe Zeeuwse Marketing Organisatie en anderzijds door het herpositioneren van de samenwerking tussen de Zeeuwse overheden. De verdere samenwerking met deze partijen én tussen Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA), Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ) en Provincie Zeeland vormt één van de grote ontwikkelingen voor de komende jaren zodat een sterke samenwerkingsstructuur ontstaat met een gezamenlijke meerjarige programmering en financiering voor toeristische projecten.

Deze organisatorische opgave hangt nauw samen met de strategische herijking van de bestemming Zeeland: hoe wil de bestemming Zeeland inspelen op de eerder voorspelde (grote) groei van het aantal toeristen? En hoe kan het toerisme (meer) in balans met de omgeving worden doorontwikkeld? Door de corona crises is deze (her) positionering actueler dan ooit.